Lange tijd was het simpel: een diploma opende deuren, werkervaring hielp je daarna verder groeien. In 2026 ligt die verhouding een stuk genuanceerder. Steeds meer werkgevers stappen over op wat skills based hiren wordt genoemd, waarbij niet het papiertje of het aantal dienstjaren telt, maar wat iemand daadwerkelijk kan. Toch houden veel vacatures, zeker bij de overheid, nog altijd vast aan diploma-eisen. Hoe verhouden werkervaring en een diploma zich in 2026 nu precies tot elkaar?
Wat zegt de wetenschap?
Een van de meest aangehaalde onderzoeken op dit gebied is de meta-analyse van onderzoekers Schmidt en Hunter, nog altijd het meest geciteerde onderzoek naar selectiemethoden binnen werving en selectie. Daaruit blijkt dat een diploma een voorspellende waarde heeft van slechts 0,10 voor daadwerkelijk functiesucces, een verrassend lage score. Werkervaring scoort in datzelfde onderzoek evenmin hoog: na ongeveer drie jaar is er nauwelijks nog verband aantoonbaar tussen het aantal jaren ervaring en de daadwerkelijke prestaties in een functie.
Wat dan wel goed voorspelt of iemand succesvol zal zijn, zijn gestructureerde interviews gericht op concrete competenties, met een voorspellende waarde van 0,51, en werkproeven, waarbij kandidaten een realistische taak uitvoeren, met een score van zelfs 0,54. Dat is meer dan vijf keer zo voorspellend als een diploma alleen. Deze cijfers vormen de wetenschappelijke basis onder de groeiende populariteit van skills based werven in Nederland.
Hoe groot is de verschuiving richting skills based werven?
Volgens het MrWork RMA Trends Rapport was in 2025 al 43 procent van de Nederlandse organisaties overgestapt op competentiegerichte werving in plaats van te werven op diploma’s en functietitels. Als die groei doorzet, wordt verwacht dat dit percentage in 2026 oploopt tot 65 procent. Onderzoek van Deloitte onderstreept waarom steeds meer organisaties deze overstap maken: bedrijven die werken met een vaardigheden-gerichte aanpak hebben 107 procent meer kans op een succesvolle match tussen kandidaat en functie, en 98 procent meer kans op een hogere retentie van medewerkers.
Toch blijft de praktijk weerbarstiger dan de theorie. Veel vacatures, ook bij grote werkgevers zoals de overheid, vragen nog altijd om een specifiek diploma, ook voor functies waarin de benodigde vaardigheden net zo goed op een andere manier aangetoond zouden kunnen worden. Dat gebeurt vaak uit gewoonte of onderbuikgevoel, meer dan op basis van objectieve criteria over wat een functie werkelijk vereist.
Benieuwd hoe waardevol een diploma anno 2026 nog is, los van de directe vergelijking met werkervaring? Lees ook ons artikel over hoe belangrijk een diploma nog is anno 2026, waarin we die vraag verder uitdiepen.
Verschillen per sector
De verschuiving richting skills based werken verschilt sterk per sector. In de techniek en industrie is het al langer gebruikelijk om te werven op basis van vaardigheden in plaats van diploma’s, simpelweg omdat volledig opgeleide vakmensen al jaren schaars zijn. Werkgevers in deze sectoren geven aan dat een goede onboarding het mogelijk maakt om mensen met een andere achtergrond succesvol in te werken, zolang iemand interesse in het vak en leergierigheid toont.
Ook in de zorg en de logistiek wordt in 2026 steeds vaker geworven op vaardigheden en leervermogen in plaats van op formele kwalificaties, mede door de aanhoudende personeelstekorten in beide sectoren. In de zorg gaat dat vaak gepaard met werk en leertrajecten, waarbij iemand direct aan de slag gaat en tegelijkertijd de benodigde papieren haalt. Benieuwd hoe dat werkt in de praktijk, en welke technische beroepen in 2026 juist extra kansrijk zijn voor mensen zonder traditioneel kantoordiploma? Lees ook ons artikel over carrière maken zonder kantoorbaan, waarin technische beroepen in trek zijn, waarin we die sectoren verder uitlichten.
Waar een diploma nog altijd onmisbaar blijft
Ondanks de opmars van skills based werven blijft een diploma in een aantal sectoren nog altijd een harde vereiste, en dat zal voorlopig ook zo blijven. Beroepen met wettelijk beschermde titels, zoals arts, advocaat, notaris of psycholoog, vereisen een formele opleiding en erkenning, ongeacht hoeveel praktijkervaring iemand elders heeft opgedaan. Dat heeft alles te maken met patiëntveiligheid, rechtszekerheid en kwaliteitswaarborging, en niet zozeer met een voorkeur van werkgevers voor papieren boven vaardigheden.
Voor de meeste andere functies geldt echter dat de balans steeds verder doorslaat richting aantoonbare vaardigheden en concrete resultaten uit het verleden, in plaats van naar het opleidingsniveau op je cv.
Een nieuwe valkuil: ervaring-eisen als verkapte diploma-eisen
Interessant is dat organisaties die diploma-eisen willen loslaten, deze soms onbedoeld vervangen door even strenge ervaring-eisen, bijvoorbeeld door “hbo vereist” te schrappen maar in plaats daarvan “minimaal vijf jaar ervaring” te eisen. Dat sluit in de praktijk nog steeds talentvolle kandidaten uit die de benodigde vaardigheden op een andere manier hebben opgebouwd. Recruitmentexperts adviseren daarom om in vacatureteksten te focussen op wat iemand moet kunnen doen, in plaats van op hoe lang iemand dat al zou moeten hebben gedaan.
Ook het gebruik van AI bij de beoordeling van kandidaten verandert in 2026. Sinds dit jaar vallen AI-tools en assessments die worden ingezet bij werving en selectie onder de categorie hoog risico van de Europese AI-verordening. Werkgevers moeten daardoor kunnen aantonen dat hun selectietools niet discrimineren, en kandidaten actief informeren over het gebruik van AI in het sollicitatieproces.
Conclusie
In 2026 wint werkervaring, en vooral aantoonbare vaardigheden, in de meeste sectoren duidelijk terrein op het traditionele diploma, al blijft een diploma in gereguleerde beroepen nog altijd onmisbaar. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat gestructureerde competentiebeoordelingen en werkproeven veel beter voorspellen of iemand succesvol wordt in een functie dan een diploma of jarenlange ervaring alleen. Voor werkzoekenden betekent dit dat het vooral loont om je concrete vaardigheden en resultaten goed zichtbaar te maken, in plaats van alleen te vertrouwen op je opleidingsniveau of het aantal jaren dat je ergens hebt gewerkt.
