Wat kunnen we doen aan het hoge ziekteverzuim? Er is geen enkele oplossing. Het beeld is wel duidelijk. Het verzuim ligt al jaren boven het langjarig gemiddelde en steeds meer werknemers zijn psychisch moe van hun werk. Wat helpt is een mix van drie dingen. Werkgevers pakken werkdruk en leiding aan. Werknemers spreken problemen vroeg uit. En bij langdurige uitval komt er snel een plan met de bedrijfsarts. Hieronder lees je wat de cijfers zeggen en welke stappen redelijk zijn. Mijn eigen advies is als zodanig aangeduid.
Hoeveel mensen zijn eigenlijk ziek?
De titel spreekt over miljoenen. Een exact aantal mensen dat nu ziek is heb ik niet gevonden. Dat getal wisselt per dag. Wat het CBS wel meet is het ziekteverzuimpercentage. Dat laat zien welk deel van de werkdagen verloren gaat door ziekte.
Volgens het CBS (4 juni 2026) was het verzuim in het eerste kwartaal van 2026 5,8 procent. Dat is gelijk aan het eerste kwartaal van 2025. Het langjarig gemiddelde sinds 1996 ligt op 5,0 procent. Per 1.000 werkdagen gingen dus 58 dagen verloren aan ziekte. Over heel 2025 lag het verzuim op 5,4 procent.
Het eerste kwartaal is traditioneel hoog door griep en verkoudheid. Het CBS noemt virusinfecties de meest genoemde reden. Voor heel 2025 was dat bij 55 procent van de verzuimende werknemers de belangrijkste oorzaak. Psychische klachten werden door 9 procent genoemd.
Waar is het verzuim het hoogst?
Het verschilt sterk per sector en bedrijfsgrootte. Dit zijn de cijfers voor het eerste kwartaal van 2026 (CBS):
Groep | Verzuim Q1 2026 |
|---|---|
Gezondheids- en welzijnszorg | 8,2 procent |
Water en afval | 7,4 procent |
Openbaar bestuur | 6,8 procent |
Industrie | 6,7 procent |
Vervoer en opslag | 6,6 procent |
Onderwijs | 6,3 procent |
Bouw | 5,4 procent |
Landbouw bosbouw en visserij | 3,6 procent |
Binnen de zorg is het verzuim in verpleging en verzorging en thuiszorg het hoogst met 9,9 procent. Ook de grootte van het bedrijf maakt uit. Bij bedrijven met minder dan 10 werknemers was het 2,8 procent. Bij bedrijven met 100 of meer werknemers was het 6,8 procent.
Let op dat dit percentages zijn en geen oorzaken. Een hoog verzuim in de zorg zegt niet dat de zorg zelf de oorzaak is. Beroepsgroepen verschillen ook in leeftijd en fysieke belasting.
Werkstress neemt toe
Naast ziekte telt ook vermoeidheid. CBS en TNO publiceerden op basis van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) dat 21 procent van de werknemers in 2025 meerdere keren per maand of vaker psychisch vermoeid was door het werk (Accountant.nl 9 november 2026). In 2015 was dat 13 procent. Het aandeel lag in 2025 iets hoger dan in 2024.
Dat is nog geen ziekteverzuim. Toch is het een vroeg signaal. Wie maandenlang vermoeid is loopt meer risico op uitval. Dat laatste is een logische gevolgtrekking en geen gemeten uitkomst in deze bron.
In een eerder artikel op deze site noemde ik ook cijfers van CBS en TNO over autonomie. Daarin had 16 procent van de werkenden een stressvolle baan en 42 procent weinig autonomie. Lees meer in waarom talentvolle mensen vaak niet passen op de arbeidsmarkt.
Wat kunnen werkgevers doen?
Hier volgt mijn eigen advies op basis van de cijfers. Het zijn geen bewezen recepten voor elk bedrijf.
Pak werkdruk aan bij de bron. Een training stress herkennen helpt weinig als het werk zelf niet past bij de beschikbare uren. Kijk samen met teams welke taken weg kunnen en welke dubbel gebeuren. In krappe sectoren zoals de zorg speelt personeelstekort mee. Dat vraagt een bredere aanpak. Zie personeelstekort: hoe gaan we dit oplossen.
Geef medewerkers meer zeggenschap. Autonomie hangt samen met minder stress. Laat mensen meedenken over roosters en werkwijze. Dat kost weinig en geeft vaak meer grip.
Maak verzuim bespreekbaar. Een leidinggevende die snel en oprecht contact zoekt met een zieke medewerker maakt de weg terug korter. Dit is een vuistregel uit de praktijk en geen cijfer uit dit artikel.
Betrek de bedrijfsarts vroeg. Wacht niet tot het ziekteverzuim lang duurt. Een vroeg gesprek over wat wel kan voorkomt vaak dat iemand helemaal thuis zit.
Kijk naar kleine teams en grote teams. De CBS-cijfers laten zien dat grotere bedrijven meer verzuim hebben. Grotere organisaties hebben vaker anonieme werkdruk en minder persoonlijk contact. Een kleiner team binnen een groot bedrijf kan helpen. Dit is een mogelijke verklaring en geen vaststaand feit.
Wat kun je zelf doen als werknemer?
Je kunt niet alles zelf oplossen. Toch zijn er stappen die je kunt zetten.
Zeg het vroeg tegen je leidinggevende als je werk te zwaar wordt. Noem concrete dingen zoals aantal uren of taken. Zo kan er iets veranderen voordat je uitvalt.
Let op signalen. Slecht slapen en continu moe zijn en geen energie meer hebben voor dingen die je leuk vindt zijn vaak vroege tekenen. Praat erover met je huisarts of bedrijfsarts als het aanhoudt.
Plan echte pauzes en vrije dagen. Dat klinkt simpel. Maar uit de cijfers van CBS en TNO blijkt dat vermoeidheid door werk bij een op de vijf werknemers geregeld voorkomt.
Past je werk structureel niet bij je? Dan kan een andere functie of een andere werkgever een goede stap zijn. Meer over waarom het soms niet past staat in het artikel hierboven.
Wat kan de overheid doen?
Er ligt beleid op tafel over langdurig zieken en re-integratie na twee jaar ziekte. Ik kon de officiële stukken hierover niet volledig openen. Ik noem daarom geen details. Bekijk de actuele stand bij de Rijksoverheid of het UWV voordat je er iets mee doet.
Veelgestelde vragen over ziekteverzuim
Wat is het ziekteverzuimpercentage in Nederland?
Het CBS meldt 5,8 procent voor het eerste kwartaal van 2026. Over heel 2025 was het 5,4 procent. Het langjarig gemiddelde sinds 1996 is 5,0 procent.
In welke sector is het verzuim het hoogst?
In de gezondheids- en welzijnszorg met 8,2 procent in het eerste kwartaal van 2026. Binnen de zorg staat verpleging en verzorging en thuiszorg bovenaan met 9,9 procent.
Wat is de belangrijkste reden voor verzuim?
Virusinfecties zoals griep en verkoudheid. Voor heel 2025 was dat bij 55 procent van de verzuimende werknemers de belangrijkste oorzaak. Psychische klachten werden door 9 procent genoemd.
Hoeveel werknemers zijn psychisch moe door hun werk?
Volgens CBS en TNO was 21 procent van de werknemers in 2025 meerdere keren per maand of vaker psychisch vermoeid door het werk. In 2015 was dat 13 procent.
Wat kunnen werkgevers het beste doen?
Begin bij werkdruk en zeggenschap. Maak verzuim bespreekbaar en betrek de bedrijfsarts vroeg. Dit is advies en geen garantie.
Is een hoog verzuim hetzelfde als een ongezond bedrijf?
Nee. Een hoog percentage kan ook komen door de aard van het werk of door de samenstelling van het personeel. Kijk daarom naar de oorzaken per team.
Wat kan ik doen als ik overspannen word?
Praat met je leidinggevende en met je huisarts of bedrijfsarts. Wacht niet tot je uitvalt.
Terug naar de vraag
Wat kunnen we doen aan het hoge ziekteverzuim? Begin met de oorzaken. Een verzuim van 5,8 procent in het eerste kwartaal en 21 procent werknemers die vaak psychisch moe zijn laten zien dat er ruimte is voor verbetering. Werkgevers kunnen werkdruk en leiding aanpakken. Werknemers kunnen vroeg hun grenzen aangeven. En samen kunnen ze zorgen dat een zieke collega snel een plan krijgt. Dat is geen wondermiddel. Het is wel een begin.
