De meeste mensen hebben meteen een beeld bij de geboren ondernemer. Het meisje dat op haar vijfde limonade verkocht aan de weg, de jongen die op zijn negende al handelde in flippo’s, de tiener die zijn vriendjes betaalde om zijn krantenwijk over te nemen terwijl hij zelf de winst hield. En dan is er de werkelijkheid, waarin minder dan twee procent van alle ondernemers ook maar in de buurt komt van dat stereotype. De rest bouwde zijn bedrijf niet vanuit een aangeboren instinct, maar vanuit iets veel minder romantisch: noodzaak, koppigheid, of gewoon geen zin meer in een baas.
Het beeld dat we allemaal in ons hoofd hebben
Vraag tien mensen wat een geboren ondernemer is, en je krijgt tien keer hetzelfde antwoord. Charisma, zelfvertrouwen, een ‘let’s go’-mentaliteit, en het lef om altijd maar door te gaan. Dat beeld is zo hardnekkig dat het bijna niemand opvalt hoe zelden het klopt. De meeste ondernemers werken niet extreem veel of extreem weinig uur, ze werken soms heel veel en soms heel weinig, afhankelijk van wat er nodig is. Ze hebben ook niet de ultieme vrijheid die iedereen ze toedicht, want een eigen bedrijf runnen betekent dat je verantwoordelijk bent voor je administratie, je website, je marketing en je verkoop tegelijkertijd, vaak zonder dat je in een van die vakgebieden ooit training hebt gehad. Dat is geen aangeboren talent. Dat is gewoon een hoop dingen tegelijk moeten leren, en blijven leren, jaar na jaar.
Hennie van der Most denkt dat je het niet kunt leren
Er zijn ondernemers die stellig beweren dat het wel degelijk aangeboren is. Hennie van der Most, bekend van onder meer Fenix Entertainment, zei ooit in een interview dat je ondernemer niet kunt wórden en niet kunt léren. Je bent het, of je bent het niet. Als het te leren was, zou hij er volgens eigen zeggen les in geven. Dat is een aantrekkelijke uitspraak, want ze is kort en stellig, en mensen houden van stelligheid. Maar ze is ook precies het soort uitspraak dat makkelijker te maken is als je zelf al succesvol bent, dan als je nog moet bewijzen dat je het in je hebt. Van der Most noemt zelf creativiteit als de enige echt onmisbare eigenschap, het vermogen om iets te willen scheppen, iets moois te willen maken. Dat klinkt aannemelijk. Het probleem is dat creativiteit zelf ook grotendeels wordt gevormd in de kindertijd, door wat je te horen kreeg van ouders en leraren, en dus niet zomaar in iemands genen zit te wachten tot hij volwassen wordt.
De onderzoeker die een heel ander antwoord vond
Waar het interessant wordt, is bij onderzoek dat verder kijkt dan losse uitspraken van succesvolle ondernemers. De Nederlandse antropoloog Anton Blok deed onderzoek naar uitblinkers in sport, wetenschap en cultuur, en beschreef zijn bevindingen in het boek De Vernieuwers. Zijn conclusie was opvallend. De mensen die het meest opvielen, waren zelden de mensen die van nature alles meekregen. Het waren vaker mensen die niet pasten in de heersende maatschappij, die een gebrek hadden, een achterstand, en die zich moesten bewijzen tegen de verdrukking in. Ze waren, in zijn woorden, misfits. Diezelfde logica geldt voor veel ondernemers. Niet het gevoel dat je geboren bent voor iets, maar juist het gevoel dat je nergens anders bij past, blijkt vaak de eigenlijke motor achter ondernemerschap. Dat is een heel ander verhaal dan het beeld van de zelfverzekerde geboren leider dat de meeste artikelen over dit onderwerp je voorschotelen.
Aanleg bestaat wel, alleen niet zoals je denkt
Dat wil niet zeggen dat aanleg helemaal geen rol speelt. Sommige mensen kunnen van nature beter tegen stress, of nemen makkelijker beslissingen zonder eerst alle mogelijke scenario’s te hebben doorgerekend. Die eigenschappen helpen zeker bij ondernemerschap, en ze zijn deels aangeboren temperament, geen aangeleerde vaardigheid. Maar het verschil tussen een eigenschap die helpt en een eigenschap die bepalend is, is groot. Streetsmart zijn, aanvoelen wat werkt in de praktijk in plaats van wat er in een boek staat, wordt door velen gezien als een aangeboren gave, terwijl het in de praktijk meestal wordt opgebouwd door simpelweg vaker fouten te maken dan de gemiddelde werknemer ooit zal maken. We schreven al eerder over waarom streetsmart belangrijker is op de arbeidsmarkt dan boeksmart, en die eigenschap blijkt keer op keer groeibaar te zijn, niet aangeboren.
De vrijheid die iedereen aanbidt, moet je wel zelf opbouwen
Een groot deel van de mythe rond de geboren ondernemer draait om vrijheid. Mensen denken dat een ondernemer geboren wordt met de drang naar onafhankelijkheid, en dat die drang zich vanzelf vertaalt in een succesvol bedrijf. In werkelijkheid is die vrijheid iets waar je hard voor moet werken, en die zelden gratis komt. We schreven al uitgebreider over hoe zelfstandigen de vrijheid van het ondernemerschap verdienen, simpelweg omdat die vrijheid een resultaat is van jaren opbouwen, niet een startpunt waarmee je aan een carrière begint. Wie denkt dat hij als geboren ondernemer meteen die vrijheid in schoot geworpen krijgt, komt bedrogen uit. Dezelfde discipline die nodig is om een ondernemingsplan te schrijven en vast te houden, is precies waar we het eerder over hadden toen we uitlegden waarom een ondernemingsplan onmisbaar is, een stuk gereedschap dat niemand aangeboren meekrijgt, maar dat iedere ondernemer, geboren of niet, uiteindelijk nodig heeft.
Wat je wél kunt zien als je goed kijkt
Wie ondernemers uit de buurt kent, ziet zelden het stereotype van de charismatische geboren leider. Je ziet mensen die twijfelen en toch doorzetten, die de ene maand goed draaien en de andere maand amper omzet maken, en die zichzelf voortdurend nieuwe vaardigheden moeten aanleren die niets te maken hebben met hun oorspronkelijke vak. Neem iemand als Mandy B, die op mandyb.nl laat zien hoe een persoonlijk merk in de praktijk wordt opgebouwd. Dat soort verhalen tonen zelden een geboren ondernemer die zomaar uit de startblokken schiet, maar wel iemand die stap voor stap een positie opbouwt, vaak met vallen en opstaan, en zeker niet vanuit een aangeboren blauwdruk. Dat is precies het patroon dat je telkens terugziet zodra je verder kijkt dan de eerste indruk.
Dus bestaat de geboren ondernemer?
Het eerlijke antwoord is genuanceerder dan de meeste artikelen je willen doen geloven. Bepaalde eigenschappen, zoals een hogere tolerantie voor stress of een natuurlijke neiging tot risico nemen, hebben inderdaad een aangeboren component. Maar het beeld van de ondernemer die compleet klaar ter wereld komt, met kant en klaar zelfvertrouwen, marketinginstinct en doorzettingsvermogen, is grotendeels fictie. Wat mensen aanzien voor aanleg, is in de meeste gevallen het resultaat van iemand die zich, net als de misfits uit het onderzoek van Anton Blok, niet ergens anders bij voelde passen en daarom zijn eigen weg moest verzinnen.
Dus nee, de geboren ondernemer met de limonadekraam op zijn vijfde en het flippo-imperium op zijn negende bestaat bijna niet. Wat wel bestaat, is iemand die vroeg leerde dat niemand het voor hem zou oplossen, en die daardoor, jaar na jaar, zichzelf opnieuw moest uitvinden. Dat klinkt minder als een geboortecadeau en meer als een vak dat je jezelf leert, precies zoals elk ander vak dat de moeite waard is.
